De Netwerkmaatschappij deel 60; van Over- naar Inzicht

maandag 12 januari 2026

Dit las ik op blz. 263 van ‘The man who knew too much‘ van David Leavitt (over Alan Turing) ‘Wel grappig: twee machines die elkaar toefluisteren hoe het toch mogelijk is dat mensen denken dat ze denken…’ Dit stukje werd geschreven vlak na 1936, toen Alan Turing ‘On computable numbers‘ had geschreven.

Dit verhaal gaat echter over: ‘Empire of AI’ van Karen Hao. Hierboven liet ik een citaat uit een ander boek zien omdat ik daar in de conclusie mijn verhaal mee kan afronden.

Karen Hao (spreek uit: HO) is een ervaren tech-journalist die al voor veel serieuze publicaties als die van MIT heeft geschreven en zich nu aan het onderwerp AI, of liever gezegd: de tam-tam daaromheen, waagt. Zij beschrijft hiermee grofweg de meest recente jaren van de ontwikkeling van technologie vanaf 2015 in de wereld, vooral de westerse. Hao beschrijft hoe Sam Altman aanvankelijk de media paaide en ze steeds meer bespeelde. Maar laat ik bij het begin beginnen.

Het boek

Er past maar één beeld bij degenen die vanaf het begin probeerden alles uit AI te halen: dat van kolonialisten die een rijk konden bouwen met het werk dat slaven voor hen verzetten.

November 2015: Sam Altman, Elon Musk en Greg Brockman bedenken een nieuwe start-up: ‘OpenAI’, dat een ‘open’ onderneming zou worden. ‘Open’ in de zin van transparant. Begrijpelijk, want juist in die tijd kregen algoritmes een wrange bijsmaak, doordat de politie in de VS ze misbruikte en door een massamoord in Myanmar die alles met de algoritmes van Facebook te maken had.

Roeland Smeets

AGI

AGI is het doel waarnaar gestreefd wordt: Artificial General Intelligence en OpenAI moest en zou de eerste zijn om dat te bereiken. En ‘Kunstmatige Intelligentie’ was de dekmantel waaronder het een en ander zou plaatsvinden, want, zeg nou zelf, ‘intelligentie’ klinkt best sympathiek.

Idealen en de wilgen

Rond 2021 is er langzamerhand een belangrijke verandering zichtbaar: de rol van de wetenschapper binnen de techbedrijven wordt minder dominant, want binnen die bedrijven hebben degenen die zich staande konden houden, steeds meer de leiding. Een andere ontwikkeling was dat idealen, zoals die van open source, steeds meer aan de wilgen werden gehangen, evenals wat OpenAI zich aanvankelijk voornam: dat haar aanvankelijk doel om AGI ten dienste te laten staan aan de hele wereld.

Een ander idealistisch uitgangspunt was UBI (Universal Basic Income), want als AGI er opeens was, dan verdwijnen er heel veel banen en daarmee zouden mensen toch nog iets als een basisinkomen moeten krijgen. Na de verplettende ontvangst van ChatGPT werd Altman een superster met de nodige allures.

Kunstmatige intelligentie

Nu, aan het einde van het AI-Rijk, zoals we dat hebben leren kennen, en de herverkiezing van Donald Trump is er een nieuwe tijd aangebroken met – om binnen het onderwerp te blijven-meerdere, kleinere en meer idealistische organisaties die werken aan een eigen AI. En binnen die organisaties vraagt men zich af: hoe moeten we AI-toepassingen ontwikkelen; hoe moeten we ze gebruiken, en – uiteindelijk, zoals Hao aan het begin van dit boek afvroeg – hoe kunnen we deze technologie zo beheren dat de macht weer bij de mensen komt te liggen?

Organisaties

Een mooi voorbeeld van een organisatie die met kunstmatige intelligentie een meerwaarde vindt om haar doelstellingen te bereiken is ‘Te Hiku’, dat de bijna verloren cultuur van de Maori’s in Nieuw-Zeeland niet alleen in kaart brengt, maar ook deelt. Typerend daarbij is dat alle data die gebruikt worden met toestemming van de eigenaren worden gedeeld.

Het werk van Te Hiku, van DAIR, van Okinyi, Fuentes en Pena bestaat uit allemaal voorbeelden van het werk dat kan en moet worden gedaan om de macht te herverdelen.

Conclusie

Het citaat uit het begin van dit verhaal haalde ik aan omdat ik me afvraag: als het 80 jaar geleden al duidelijk was dat er een andere intelligentie ook actief was op aarde; wat hebben we daar mee gedaan, met die wetenschap?

Hao eindigt dit indrukwekkende boek met: Ik hoop dat dit boek slechts een bijdrage is om begrip te kweken. Het bouwt voort op het werk van vele wetenschappers, journalisten en activisten vóór mij die zich hebben ingezet voor openbaar onderwijs. Moge het een nieuwe basis zijn waarop velen zullen voortbouwen.

Lees ook:

Laat een reactie achter

Vul je e-mailadres in om op de hoogte te blijven van reacties (je e-mailadres wordt niet gepubliceerd).

Reacties worden eerst goedgekeurd door de redactie.