Stel je voor: een boek waarin precies beschreven wordt welke problemen opgelost moeten worden om een goed werkende ecobeschaving van de grond te krijgen. Dat boek heb ik net gelezen en het heet: ‘Ecocivilization, Making a World That Works for All‘ van Jeremy Lent.
Ik kende Lent al van zijn vorige boek ‘The Web of Meaning’, waarin hij zich als serieuze schrijver van uitgebreide onderwerpen weet te profileren. In ‘Ecocivilization’ inventariseert hij alle problemen waarmee onze planeet te maken heeft op een eerlijke, directe manier.
Waarom dit boek in een blogserie over media, technologie en onze beschaving? Omdat ieder mens recht heeft om te dromen over de toekomst; die ‘dromen’ krijgen in dit boek – dat heel goed gedocumenteerd is – wel degelijk een realistische ondergrond.
Inhoud en spelregels
Er geldt voor het boek één uitgangspunt: het onderwerp is de hele aarde en alle mensen.
Voor de helderheid van het verhaal: iets over de drie horizonnen.
Horizon één bestaat uit te verwachten maatregelen die ons dichter bij een ecobeschaving brengen. Horizon twee bestaat uit maatregelen die genomen kunnen worden als het goed gaat. En horizon drie bestaat uit maatregelen na de noodzakelijke paradigmawijzigingen, als die eenmaal hebben plaatsgevonden.
Hoe zijn we hier terecht gekomen?
Een misdaad die haar weerga niet kende en die vooral de westelijke beschaving aangerekend kan worden is die van de slavernij en het kolonialisme. Afgezien van al het persoonlijke leed dat de slavernij voortbracht, werd voor de hele mensheid geen echte vooruitgang geboekt. Er werden alleen kortetermijnwinsten voor enkele mogendheden behaald – en ja – De ‘Gouden Eeuw’ van ons land en bloeiperiodes van andere Westerse landen hebben we daaraan te danken. Als we over de toekomst willen nadenken, moeten we erkennen dat de westerse landen hun huidige welvaart mede hebben opgebouwd op basis van dit roofbeleid.
Principes van een ecobeschaving
A. Welvaart is er niet alleen voor een individu, maar ook voor de samenleving als geheel.
B. Politieke, sociale en economische keuzes worden gemaakt in het belang van iedereen.
C. Ecologische vernieuwing blijft een van de uitgangspunten bij het bovenstaande.
De ecobeschaving
Geschiedenis
Het doorprikken en ontmaskeren van mythes hoort echt bij mediawijsheid: langzamerhand is iedereen gaan geloven dat de technologische wonderen die zo bepalend zijn voor deze tijdgeest, te danken zijn aan zakenlieden als Bill Gates, Steve Jobs en tegenwoordig Sam Altman. Maar de waarheid is dat die technologische vernieuwingen mogelijk werden gemaakt door wetenschappers die hun uitvindingen konden doen, vaak door overheidsubsidie. Mariana Mazzucato heeft daar overtuigend over geschreven.
Economisch
In heel uiteenlopende landen en beschavingen zijn er initiatieven van groepen mensen die gezamenlijk gaan verdienen en er goed van (kunnen) leven: Finland, Noorwegen, Spanje (Baskenland), Italië (Emilia-Romagna). Een maatregel die zou passen binnen de tweede horizon van te nemen maatregelen is dat bedrijven niet langer moeten dansen naar de pijpen van hun aandeelhouders.
Landbouw
In India was voedselschaarste. De streek Kerala ging niet akkoord met een Amerikaans voedingsplan en groeide uit van een van de armste provincies tot de situatie nu met de minste honger en kindersterfte van heel India. Tweede horizon: agro-ecologie krijgt voorrang op de huidige Big Agro-bedrijven.
Bestuur
Ook in Nederland komen Burgerberaden langzamerhand van de grond – dit zijn deliberatieve fora waarin burgers gezamenlijk nadenken over maatschappelijke vraagstukken.
En in landen als Syrië, Mexico en Brazilië zijn er voorzichtige tekenen van zelfbestuur. Uit India komt, vanuit de ‘Sarvodaya Shramadana’-beweging – een non-violente onafhankelijkheidsbeweging die zich richt op gemeenschapsontwikkeling – de leus waar ik dankbaar gebruik van heb gemaakt voor de illustratie: ‘We build the road, and the road builds us.’
Wereldbestuur
Vlak na de Tweede Wereldoorlog waren in de Verenigde Naties veel stemmen voor een wereldbestuur; helaas is het er niet van gekomen. De schade, aangericht vooral door westelijke landen tijdens eeuwen van kolonialisme en slavernij, is gigantisch. Wil er sprake zijn van wereldwijd beleid, op welk gebied dan ook, dan zal er minstens erkenning moeten komen vanuit westelijke landen voor het door hen uitgevoerde roof- en plunderbeleid.
Tweede horizon: een betere vertegenwoordiging van de zuidelijke landen bij instellingen als het IMF en de Wereldbank.
Levende aarde
In 2000 verscheen het Earth Charter van UNESCO. Een tip voor wie meer wil weten over verandering in grote of kleine organisaties of omgevingen: lees ‘Change, How to Make Big Things Happen‘.
“We build the road, and the road builds us” (Wij bouwen de weg en de weg bouwt ons) is de leus van de Sarvodaya – Shramadan beweging in Sri Lanka. Die beweging ontsloot veraf
gelegen dorpen in bosrijk Sri Lanka door er wegen naartoe te leiden. Op het ogenblik lijkt de mens op dit moment alleen nog baat te kunnen hebben van een enorme sprong (“De weg”) in de wetenschap. Zo gek is die mogelijkheid niet want tijdens WO II gebeurde iets dergelijks.
De ecobeschaving komt in zicht
Wederzijdse causaliteit is een fenomeen dat we eigenlijk allemaal kennen: als we naar ons lichaam kijken, zien we dat organen heel verschillende functies hebben en ondertussen samenwerken om het geheel – ons lichaam – te laten functioneren. In groter maatschappelijk verband bestaat het ook. Tijdens belangrijke veranderingen waren ontwikkelingen in heel verschillende disciplines als wiskunde, filosofie en natuurkunde toch samen verantwoordelijk voor die maatschappelijke verschuivingen.
Een organisatie in Nederland die al voor een belangrijke verandering heeft gezorgd is Buurtzorg; daarin is geregeld dat verzorgenden zelf zich organiseren en het werk verdelen: een praktisch en goed werkend idee.
Conclusie
Het boek toont overtuigend aan dat onze samenleving aan verandering toe is: er zijn gewoon te veel ontwikkelingen of fenomenen die op hun laatste benen lopen. Maar er is hoop, want er is nog altijd onze planeet, de aarde! De wetenschap heeft overtuigend aangetoond dat de aarde onze plek is in dit onmetelijke universum. En overal ter wereld zien we initiatieven die bewijzen dat verandering mogelijk is – van Buurtzorg tot Burgerberaden, van agro-ecologie tot nieuwe economische modellen. Dus laten we doorgaan met ontdekken wat er allemaal mogelijk is én daar iets mee doen.
PS: Natuurlijk zijn er nu ook acute dreigingen vanuit het Oosten, maar als we goed stemmen in Nederland en Europa, dan kan en zal blijken dat Europa, ondanks alles nog steeds een supermacht is, die anderen aan kan en een toekomst heeft.
Reacties worden eerst goedgekeurd door de redactie.