Op 6 juli 2026 verscheen er een nieuw BENEDMO whitepaper genaamd ‘The Role of AI in the Disinformation Landscape – Insights from the BENEDMO Research Lab and Beyond’. In het whitepaper brengen onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam de huidige kennis samen over hoe generatieve AI wordt ingezet in desinformatie, welke tegenmaatregelen effectief kunnen zijn om desinformatie in te context van AI te lijf te gaan, en welke uitdagingen professionals betrokken bij desinformatie en mediawijsheid ervaren.
Het whitepaper bestaat uit drie delen:
- Een overzicht van de rol van AI in desinformatie
- Een bespreking van de effectiviteit van tegenmaatregelen
- Praktijkinzichten van experts uit het netwerk van BENEDMO
Een aantal inzichten uit het whitepaper
Over de rol van AI in desinformatie
- Er bestaan nog weinig academische studies naar het aandeel met AI-gemaakte content in desinformatie
- Sinds 2020 ontwikkelt AI zich zeer snel. Het wordt voor een brede groep gebruikers steeds makkelijker om niet-bestaande (en soms misleidende) content te maken en verspreiden
- Het aantal AI-gegenereerde beelden dat in Nederland gebruikt wordt voor politieke doeleinden is toegenomen, vooral onder radicaal-rechtse groepen. Dit blijkt uit de CampAIgn Tracker, die berichten van politieke partijen in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen 2025 heeft geanalyseerd op gebruik van AI
- AI-toepassingen bevatten niet altijd expliciet foutieve claims
Over de effectiviteit van tegenmaatregelen
- Het whitepaper maakt onderscheid tussen twee hoofdroutes om AI-gestuurde desinformatie tegen te gaan: pre-bunking & geletterdheidsinterventies en de-bunking, fact-checking & labelling
- Pre-bunking & geletterdheidsinterventies: interventies waarbij mensen vooraf leren hoe zij misleidende informatie kunnen herkennen, kunnen een kritische houding stimuleren. Deze interventies kunnen ook bijdragen aan overmatige scepsis, waarbij mensen ook betrouwbare informatie in twijfel trekken
- De-bunking, fact-checking & labelling: in algemene zin lieten analyses zien dat fact‑checking de geloofwaardigheid van onjuiste beweringen kan verlagen, maar dat mensen corrigerende informatie niet altijd accepteren. De effectiviteit van de maatregel hangt af van het onderwerp, de vorm van de content en de houding van het publiek. Dit is echter nog niet systematisch toegepast op de context van AI en visuele desinformatie
Praktijkinzichten van experts uit het netwerk van BENEDMO
- Mediageletterdheid en samenleving: mediawijs‑expert Zara Mommerency ziet zowel nieuwsgierigheid als weerstand bij burgers ten aanzien van AI. Zij pleit voor blijvende investeringen in kritische media‑ en AI‑geletterdheid in alle leeftijdsgroepen en sectoren
- Journalistieke praktijk en monitoring: hoofdredacteur Luc van Bakel (VRT NWS) benadrukt dat redacties tegelijk worden geconfronteerd met meer AI‑gegenereerde desinformatie én met de integratie van AI‑tools in hun werk. Hij onderstreept het gebrek aan detectietools en de noodzaak van sterkere platformregulering en snellere monitoring
- Detectie en fact‑checking met AI: Guy De Pauw (Textgain) stelt dat AI nodig is om de hoeveelheid problematische content te verwerken, maar dat menselijke controle essentieel blijft.
Het whitepaper concludeert dat AI‑gestuurde desinformatie geen tijdelijke onregelmatigheid is, maar een blijvend kenmerk van het digitale informatielandschap. Alleen een langdurige, gezamenlijke inspanning van platforms, mediaprofessionals, factcheckers, onderzoekers en beleidsmakers kan de democratische informatievoorziening voldoende veerkrachtig houden.
Lees meer over het whitepaper via de website van BENEDMO of download het volledige whitepaper via de knop hieronder.