Hoe kunnen we AI op een mediawijze manier gebruiken? En ook nog eens op een manier die bijdraagt aan minstens één van de vier grote mediawijsheid-opgaven waar Netwerk Mediawijsheid zich mee bezighoudt? Deze vraag stond centraal bij de Stimuleringsregeling 2025: Mediawijze inzet van AI van Netwerk Mediawijsheid. In deze reeks spreken we de organisaties achter de gehonoreerde initiatieven. Hoe verging het deze initiatieven, en waar staat hun project nu? Vandaag: Hadewich Rieff van Stichting #UseTheNews.

Deze partij heeft de stimuleringsregeling ingezet voor het uitbreiden van het project NieuwsKijker, onder leiding van Patrick Selbach en Maja Micudova.

Hoe zijn jullie op het idee voor dit project gekomen?

“We wilden onderzoeken of wij als stichting zonder groot ontwikkelbudget onze nieuwswijze tool NieuwsKijker door AI eenvoudig aan zouden kunnen passen voor meer onderwijsdoelgroepen. Onze onderliggende kernvraag was: wanneer is AI-inzet didactisch en ethisch verantwoord bij het ontwikkelen van een educatieve tool die juist gaat over betrouwbaar nieuws en beeldbegrip? De inzet van AI was nadrukkelijk niet bedoeld voor de nieuwsfoto’s in onze tool, maar uitsluitend voor de begeleidende teksten en lessuggesties voor leerkrachten en docenten. Door het nieuwe curriculum op scholen komt er meer aandacht voor media- en nieuwswijsheid. AI kan daarbij mogelijk kleinere partijen helpen om lessen sneller, goedkoper en actueler te maken voor meer onderwijsvormen.”

“Wanneer is AI-inzet didactisch en ethisch verantwoord bij het ontwikkelen van een educatieve tool die juist gaat over betrouwbaar nieuws en beeldbegrip?”

Wat vind je de belangrijkste les die je van dit project geleerd hebt voor jezelf?

“We hebben tot nu toe eigenlijk drie belangrijke lessen geleerd: 

1. De voor iedereen toegankelijke (betaalde) versies van ChatGPT en Perplexity schieten momenteel journalistiek-inhoudelijk tekort om begeleidende teksten in NieuwsKijker over actuele onderwerpen foutloos te genereren
2. Het aanpassen van taalniveaus voor verschillende doelgroepen is zeer wisselend van kwaliteit. De modellen lijken niet goed in staat om consistent taalniveau B1 te genereren of om ingewikkelde taal uit nieuwsbronnen echt toegankelijk te maken
3. Ten slotte stuit het genereren van nieuwswijze lessuggesties voor leerkrachten op basis van nieuws en actualiteiten op te veel inhoudelijke en uitvoerbare bezwaren om goed inzetbaar te zijn

AI kan op deze drie punten behulpzaam en ondersteunend zijn, maar uiteindelijk is de winst in tijd en gewenste efficiëntie voor doelgroepen toch beperkt. Concluderend kunnen we zeggen dat AI binnen NieuwsKijker voorlopig alleen een ondersteunende rol kan spelen. Voor journalistieke afwegingen, didactische keuzes en de uiteindelijke kwaliteitscontrole voor de verschillende doelgroepen blijft de redactie leidend.” 

“Hoewel we op dit moment dus nog terughoudend zijn over de inzet van AI binnen NieuwsKijker, zien we wel degelijk veel kansen voor de toekomst.”

Hoe hebben jullie de stimuleringsregeling ingezet?

“We hebben de regeling tot nu toe ingezet om de redactievoering van onze tool nader vorm te geven met de inzet van ChatGPT en Perplexity. Daarvoor hebben we maandenlang onderwerpen en beelden uit het nieuws geselecteerd (zonder AI) en hebben geprobeerd om de begeleidende teksten door diverse prompts geschikt te maken voor verschillende onderwijsniveau’s. Omdat er momenteel nauwelijks vergelijkbare nieuwswijze lespakketten zijn, hadden we weinig tot geen referenties. We hebben daarom uitgangspunten gebruikt uit bestaand onderzoek, de doelstellingen van SLO en het manifest Nieuwswijsheid. De uitkomsten vroegen in bijna alle gevallen om grondige wijzigingen en eindredactie. Daarom hebben we geen resultaten zonder redactionele toevoegingen aan een klas voorgelegd. We zijn momenteel nog bezig met een steekproef onder leerkrachten om hun mening te horen over of je wel of niet weg zou moeten blijven van AI in het kader van nieuwswijsheid-educatie.”

De website van de tool Nieuwskijker van #UseTheNews

Zijn er al mooie resultaten voortgekomen uit het project? Of is er iets anders dat jullie over het project willen delen?

“AI is een onderwerp van veel discussie in het onderwijs én in de journalistiek. Bij nieuwswijsheid komen onderwijs en journalistiek samen. Daarom adviseren wij voorlopig om AI niet of zeer beperkt in te zetten bij nieuwe lespakketten over actualiteiten, vooral om de boodschap over betrouwbare journalistiek helder te houden. Het doel is tenslotte om leerlingen te wijzen op wat betrouwbaar is of niet in het nieuws. Alles wat daar mogelijk afbreuk aan doet, moet worden vermeden. Tegelijkertijd geeft deze pilot ons inzicht in waar AI op dit moment wél waarde kan toevoegen. We zien in deze fase welke onderdelen van het proces zich lenen voor ondersteuning door AI en bij welke onderdelen menselijke expertise noodzakelijk is. Die kennis helpt ons om NieuwsKijker verder te ontwikkelen en in de toekomst bewuste keuzes te maken over de rol van AI binnen NieuwsKijker of andere educatieve nieuwswijze tools.

Hoewel we op dit moment dus nog terughoudend zijn over de inzet van AI binnen NieuwsKijker, zien we wel degelijk veel kansen voor de toekomst. AI-modellen ontwikkelen zich razendsnel en we verwachten dat de mogelijkheden de komende jaren verder toenemen. We zijn daarom heel benieuwd hoe deze proef over een jaar of twee jaar zou verlopen.”