‘Nog één filmpje.’ ‘Ik moet nog even antwoorden.’ Voor veel jongeren is de smartphone een vanzelfsprekend onderdeel van de avond. Maar juist rond bedtijd kan telefoongebruik de nachtrust beïnvloeden. En goede slaap is belangrijk voor de gezondheid, ontwikkeling en het functioneren van jongeren.

De overheid roept ouders op om al vroeg met hun kinderen in gesprek te gaan over hun smartphone en samen afspraken te maken over het gebruik ervan. Maar hoe help je opvoeders om dat gesprek op een positieve en laagdrempelige manier te voeren? En hoe maak je het makkelijker om samen nieuwe gewoonten te ontwikkelen, bijvoorbeeld rondom telefoongebruik voor het slapengaan? 

Slaapaanpak: ‘Charge your Brainzzz’

Danique Heemskerk is slaaponderzoeker bij de Vrije Universiteit Amsterdam (VU). Ook is ze medeontwikkelaar van de slaapaanpak ‘Charge your Brainzzz’ en programmaonderzoeker bij GGD Amsterdam. ‘Als onderzoeker hoor ik vaak hoe lastig het voor gezinnen kan zijn om hierover goede afspraken te maken. Vanuit het Programma Online Leefwereld Jongeren van gemeente Amsterdam ontwikkelden we daarom samen met het Gezonde School-programma van GGD Amsterdam, de VU en het ontwerpcollectief ScrollScrollScroll de gezinschallenge ‘Blijf Jij De Baazzz?’ Deze challenge helpt jongeren en ouders om zeven dagen lang samen te experimenteren met bewuster smartphonegebruik en gezonde slaapgewoonten.’ 

De gezinschallenge is een onderdeel binnen de ‘Charge Your Brainzzz-aanpak’, die zich als Gezonde School-aanpak richt op het verbeteren van de slaapgezondheid van jongeren. De aanpak past binnen de bredere inzet van de gemeente Amsterdam voor een gezonde en veilige online leefwereld van jongeren. Daarbij gaat het niet alleen om online risico’s, maar ook om digitale weerbaarheid, bewustwording en het ondersteunen van jongeren en hun omgeving bij gezonde digitale gewoonten. 

Samen ontdekken wat werkt 

Bij de interventie ‘Blijf Jij De Baazzz?’ willen we gezinnen niet voorschrijven wat ze moeten doen. We willen ze juist laten ontdekken wat voor hen werkt. Iedere dag kiezen zij een nieuwe opdracht, bijvoorbeeld om de smartphone buiten de slaapkamer te laten. In de eerste versie van de challenge zit daarom ook een gewone wekker. Zo wordt het makkelijker om de telefoon ’s nachts buiten bereik te houden. 

Daarnaast worden niet alleen jongeren uitgedaagd: ook ouders doen mee met de challenges en reflecteren op hun eigen smartphonegedrag. Bekijk het project op OpenResearch Amsterdam.

Een speelse manier om het gesprek te voeren

De eerste ervaringen zijn positief. De uitvoering en evaluatie van ‘Blijf Jij De Baazzz?’ vonden plaats binnen het reeds bestaande Charge Your Brainzzz, de Gezonde School-aanpak voor een gezonde slaap bij jongeren. Uit vragenlijsten en interviews blijkt dat gezinnen vooral de gezamenlijke, praktische en speelse aanpak waarderen. ‘Veel gezinnen geven aan tijdens de challenges bewuster en minder met hun smartphone bezig te zijn. Ook helpt het spel om thuis makkelijker te praten over telefoongebruik in de avond en slaapkamer. Voor mij als onderzoeker is dat een belangrijke uitkomst. Het gesprek over smartphonegebruik hoeft niet te beginnen met regels of verboden. Samen experimenteren kan een veel laagdrempeligere start zijn.’ Lees hier de hele evaluatie van ‘Blijf Jij De Baazzz’?

Van experiment naar opschaling

De positieve ervaringen geven aanleiding om de aanpak verder te ontwikkelen en op grotere schaal beschikbaar te maken. Hiervoor is een nieuwe, eenvoudigere versie van ‘Blijf Jij De Baazzz?’ ontwikkeld: een minispel dat in een envelop aan leerlingen wordt uitgedeeld.

De materialen zijn eveneens ontwikkeld door ontwerpcollectief  ScrollScrollScroll en worden momenteel verspreid via drie scholen die deelnemen aan het Charge Your Brainzzz programma. De financiering voor deze vervolgstap komt van de Hersenstichting en ZonMw. De VU en GGD Amsterdam onderzoeken vervolgens hoe de vernieuwde aanpak in de praktijk werkt en hoe jongeren de minigame ervaren. De evaluatie van deze nieuwe schallbare versie zal begin 2027 gedeeld worden.

De miniversie van de gezinschallenge ‘Blijf jij de Baazzz?’

Zelf aan de slag?

Voor scholen:

‘Blijf Jij De Baazzz?’ maakt onderdeel uit van het Charge Your Brainzzz programma, een Gezonde School-aanpak voor middelbare scholen die zich richt op het verbeteren van de slaapgezondheid van jongeren. Op de website van Charge Your Brainzzz is meer informatie te vinden voor scholen, ouders en leerlingen. Wil je als school deelnemen aan Charge Your Brainzzz? Lees hier meer over aanmelden voor 2027.

Voor opvoeders: 

Ook thuis kun je aan de slag met gezonde slaapgewoonten en bewuster smartphonegebruik. Lees hier meer over slaap, schermtijd en een schermvrije slaapkamer. 

Wil je ‘Blijf Jij De Baazzz?’ zelf spelen met het het gezin? Het spel is gratis te downloaden en uit te printen. Schaf vooral een wekker aan ga samen aan de slag!