Hoe zorgen we dat media bijdragen aan de gezonde ontwikkeling van het kind? Die vraag stond centraal tijdens de online kennissessie ‘Kijken en ontwikkelen: mediawijze opvoeding van 0-6 jaar’ van Netwerk Mediawijsheid op donderdag 26 maart. Met de Media Ukkie Dagen (10 tot en met 17 april) in het vooruitzicht, verdiepten professionals zich verder in het thema.
» Deze sessie liever terugkijken? Dat kan hier.
» Alle links, tips en documenten die in de sessie zijn gedeeld vind je in dit overzicht.
Moderator Freek Zwanenberg van Bureau Jeugd & Media gaat tijdens de sessie in gesprek met verschillende experts. Onder andere over de signalen in de ontwikkeling en het gedrag van kinderen én welke adviezen over mediagebruik daarbij passen. We starten met een poll: ‘Waar zie jij ouders het meeste mee worstelen in hun mediaopvoeding van ukkies?’ Wat blijkt: massaal wordt gekozen voor schermtijd en balans, maar ook de eigen voorbeeldrol en geschikte inhoud komen naar voren.
Schermtijd, schermtype en voorbeeldgedrag
Het woord is aan Anouk Tuijnman (senior onderzoeker Digitale media en Gokken bij het Trimbos-instituut) en Peter Nikken (emeritus lector Jeugd & Media). Zij delen hun bevindingen uit het Iene Miene Media-onderzoek van dit jaar. Peter: “Waar we vorig jaar voorzichtig optimistisch waren omdat schermtijd daalde, zien we nu dat het weer op het ‘normale’ niveau van gemiddeld honderd minuten per dag ligt. Ver boven de landelijke Richtlijn Gezond Schermgebruik.” Vooral televisie, tablets en smartphones worden gebruikt. Hij benadrukt het verschil tussen schermtypen. “Een groot scherm, zoals de tv, is minder belastend voor de ogen en nodigt vaker uit tot samen kijken en bewegen. Kleine schermen stimuleren individueel gebruik.” Tegelijkertijd ziet hij grote verschillen tussen gezinnen. “Sommige ouders beperken schermtijd bewust, terwijl anderen er ruim boven zitten. En hoewel media niet altijd als ‘nodig’ worden gezien, maken ze wel deel uit van het dagelijks leven.” Positief is dat kinderen ook nog veel tijd besteden aan spelen, slapen en andere activiteiten.
Anouk vult aan dat vooral het gebruik van kleine schermen aandacht vraagt. “Op tablets en telefoons is het als ouder lastig om mee te kijken. Terwijl juist op deze leeftijd samen gebruiken en ouderlijke regie essentieel zijn.” Ze pleit voor duidelijkere richtlijnen richting ouders en meer ondersteuning in alternatieven. “Soms is schermgebruik een praktische oplossing; even de handen vrij. Maar er zijn andere opties, zodat er ruimte blijft om schermtijd samen te doen.” Daarnaast blijkt het eigen mediagedrag van ouders een grote uitdaging. Peter: “Ouders vinden het moeilijk om hun eigen schermgebruik aan te passen, terwijl zij juist een voorbeeld zijn voor kinderen.” Anouk: “Dit speelt ook bij ouders met een hbo- of wo-achtergrond, juist omdat zij veel schermgerelateerd werk doen en vaak bereikbaar moeten zijn. Het advies is: doe het niet in bijzijn van je kind. Maar dat is best moeilijk.”
Tot slot bespreken ze het gebruik van ongeschikte content. Zoals games met een te hoge leeftijdsclassificatie, die vaak zonder begeleiding worden gebruikt. Anouk: “Ook dan zie je dat er kleine schermen worden gebruikt. Ouders zien niet wat er gebeurt.” Conclusie? Iedereen die met jonge kinderen en hun ouders werkt, moet nadenken over hoe en welke media bijdragen aan de ontwikkeling van het kind.
» Het Iene Miene Media onderzoek wordt tijdens de Media Ukkie Dagen 2026 gepubliceerd. Wil je het onderzoek eerder, onder embargo, ontvangen? Meld je dan hier aan.
Schermen tussen ouder en kind
Yvette Heijnen-van den Berg (kinderarts bij HagaZiekenhuis Zoetermeer) ziet een duidelijke verschuiving in mediagebruik bij jonge kinderen en hun ouders. “Het begint al bij pasgeborenen. Ik zie moeders die tijdens het geven van borstvoeding alleen maar op hun scherm kijken, terwijl hun kind juist contact zoekt. Een schrikbarende ontwikkeling.”
Ook in medische situaties, zoals bij prikken of behandelingen, wordt vaak een scherm ingezet als afleiding. “Daardoor leren kinderen niet omgaan met spannende of vervelende momenten. Ze missen het contact met ouders en krijgen geen voorbeeld van hoe je met deze situaties omgaat.” In haar spreekkamer merkt ze dat schermen het contact bemoeilijken. “Kinderen zitten met een scherm tegenover me, ouders voeren het woord. Terwijl juist dat contact nodig is om te begrijpen wat er speelt.”
Volgens Yvette is direct contact in de eerste levensjaren essentieel voor de ontwikkeling. “Kinderen leren van gezichtsuitdrukkingen, interacties en verbinding. Het zorgt voor veilige hechting, voor leren over de wereld. Als daar steeds een scherm tussen zit, missen ze belangrijke ervaringen.” Ze wil ouders bewust maken van die impact, zonder te oordelen. “Ik vraag vaak eerst: hoe kijken jullie hier zelf naar? Ouders geven vaak al aan dat ze hun eigen mediagebruik te veel vinden.” Vanuit die opening gaat ze het gesprek aan. “Benadruk hoe waardevol de momenten samen zijn, zoals tijdens het voeden. Even zonder scherm, écht contact maken.” Ze ziet ook een rol voor andere professionals. “Steeds meer beroepsgroepen zijn hiermee bezig. Samen kunnen we ouders helpen om hier bewuster mee om te gaan.”
» Een voorbeeld waaruit blijkt dat connectie maken heel belangrijk is? Bekijk de video die Yvette vaak in de praktijk gebruikt.
Mediaopvoeding bespreekbaar maken
Vervolgens vertelt Karin Zijlstra (pedagoog Opvoedpunt Leeuwarden en aandachtsfunctionaris mediawijsheid) hoe mediaopvoeding steeds meer een plek krijgt binnen haar werk bij de GGD Fryslân. “Ik liep lang tegen een muur aan: je voelt dat er iets moet veranderen, maar hoe krijg je mensen mee? Daarom verdiepte ik me in mediawijsheid. Ik zie nu hoe vroeg het onderwerp al relevant is. Juist omdat media zo verweven is met onze maatschappij, moeten ouders al vóór de geboorte van hun kind nadenken over hoe ze zelf omgaan met media.” Het ouderschap wordt steeds zwaarder, ziet ze. “Er is veel druk en we zijn kritisch naar elkaar. Soms kiezen ouders voor schermtijd om zelf even rust te krijgen.” Juist daarom is het belangrijk om het gesprek zonder oordeel te voeren. “Ouders zeggen vaak zelf al: ik zit te veel op mijn scherm. Dan kun je samen onderzoeken wat daarachter zit en welke keuzes ze willen maken.”
Volgens Karin ligt een belangrijke rol bij consultatiebureaus en andere professionals die ouders vroeg ontmoeten. “Hoe mooi is het om dan al mediaopvoeding te bespreken? Vaak kijken we naar zaken als lengte en gewicht. Maar ook mediagebruik heeft invloed op de ontwikkeling van het kind en moeten we dus niet vergeten.” Karin richt zich op het doorbreken van routines en het ontwikkelen van nieuwe gewoonten. “Schermen hoeven niet te verdwijnen, maar we moeten ze bewust en samen inzetten.” Daarbij helpen praktische handvatten, zoals de MediaDiamant en de Richtlijn Gezond Schermgebruik. “Als ouders begrijpen waarom iets belangrijk is, raken ze ook intrinsiek gemotiveerd.” Samenwerking tussen partijen is volgens haar essentieel. “De driehoek van kind, ouder en maatschappij is cruciaal. We hoeven het niet alleen te doen, juist samen kunnen we het verschil maken. Zodat kinderen gezond, veilig en met aandacht opgroeien.”
MediaDiamant als wegwijzer
Maaike Drok (Netwerk Mediawijsheid) presenteert de vernieuwde MediaDiamant als praktisch hulpmiddel voor mediaopvoeding. “Het is een handvat voor ouders en professionals om de omgang met media makkelijker te maken.” De diamant bestaat uit zes vlakken: voorbeeld, balans, veilig, inhoud, plezier en samen. Per leeftijdsfase biedt de diamant praktische tips en inzichten over mediawijsheid en mediaopvoeding. De vernieuwde versie sluit aan op de Richtlijn Gezond Schermgebruik en geeft aandacht aan de voorbeeldrol van ouders. Ook is er een nieuwe website, beschikbaar in zeven talen, en een uitgebreide toolkit. Maaike: “We willen het zo laagdrempelig mogelijk maken, zodat ouders en professionals er direct mee aan de slag kunnen.”
Samen werken aan mediawijze opvoeding
Afsluitend benadrukken de sprekers het belang van vroeg beginnen, samenwerking en het motiveren van ouders. Peter stelt: “Als kinderen veel en alleen media gebruiken, komen belangrijke ontwikkelingstaken onder druk te staan. De betrokkenheid van ouders is cruciaal.” Ook benadrukt hij het belang van structurele aandacht voor mediapedagogiek in het hbo en mbo.
Yvette benoemt nogmaals hoe belangrijk het is om zo vroeg mogelijk te beginnen: “Want routines zijn later lastiger te doorbreken.” Karin ziet kansen binnen bestaande netwerken, maar noemt het ook ‘werk in uitvoering’. “Het staat nog niet als een huis, maar de interesse is er.” Maaike vult aan: “We moeten beter aansluiten bij wat professionals en ouders nodig hebben.” Tot slot benoemt Peter dat het belangrijk is dat mensen de bomen door het bos blijven zien. “Er wordt veel geïnvesteerd in producten en materialen, maar om ze te vinden en te beoordelen wat goed is, dat is lastig. Met officiële kanalen bereiken we nog niet altijd de doelgroep. Ook daar is winst te behalen.”
Media Ukkie Dagen
Van 10 tot en met 17 april vinden de Media Ukkie Dagen plaats. Deze jaarlijkse campagneweek heeft als doel om ouders en opvoeders bewust te maken van de rol van media in het leven van jonge kinderen. Het thema dit jaar is ‘Kleuren, kijken, kletsen’. Via mediaukkiedagen.nl vind je een toolkit met voorbeeldposts, nieuwsbriefteksten, posters, werkbladen en tips. Doe je mee? Meld je aanbod of activiteit aan, zodat deze zichtbaar is voor het hele land. Heb je vragen? Mail dan naar info@mediawijzer.net.
Reacties worden eerst goedgekeurd door de redactie.