Nieuws is overal. Relevant blijven in een vaak overweldigend medialandschap is een uitdaging. Hoe zorg je als redactie dat je écht aansluit bij je publiek? En welke rol kun je spelen in het versterken van nieuwswijsheid? Tijdens de online Kennissessie over nieuws- en publiekswijsheid van Netwerk Mediawijsheid op 23 maart gingen onderzoekers en journalisten met elkaar in gesprek over deze vragen. Hun conclusie: wie relevant wil blijven, moet het gesprek met het publiek actief opzoeken én anders naar die relatie tussen journalistiek en publiek durven kijken.
Deze sessie liever terugkijken? Dat kan hier
De sessie, onder leiding van journalist, journalistiek adviseur en programmamaker Jesse Beentjes, brengt zo’n vijftig professionals samen uit journalistiek, bibliotheken en onderwijs. Drie sprekers delen hun perspectief: vanuit onderzoek, vanuit een groot landelijk platform en vanuit de lokale journalistieke praktijk.
Wat is ‘het publiek’?
Voordat de experts aan het woord komen, denken de deelnemers eerst zelf na over een aantal belangrijke vragen. “Wat verstaan we eigenlijk onder ‘het publiek’? Is dat een klant, een bron, een gemeenschap?”, vraagt Jesse. “En hoe herstel je vertrouwen in journalistiek: door transparantie, door betrokkenheid, of door simpelweg goed werk te leveren?”
De reacties laten zien dat het denken over publiek aan het verschuiven is. Een meerderheid van de deelnemers ziet het publiek niet langer als consument, maar als gemeenschap. En als het gaat om vertrouwen, scoren transparantie en betrokkenheid het hoogst.
Drie behoeften van het publiek
Lector en bijzonder hoogleraar Yael de Haan (Hogeschool Utrecht en Rijksuniversiteit Groningen) ziet het ook in haar onderzoek: de relatie tussen journalistiek en publiek verandert, en daarmee ook de verwachtingen.
“We hebben als burger heel veel keuzes om nieuws en informatie te consumeren”, legt ze uit. “Via sociale media, influencers of je eigen netwerk. Dat gaat de hele dag door. Het medialandschap is ingrijpend veranderd.” Nieuwsconsumptie is versnipperd, continu en vaak overweldigend. Uit haar onderzoek naar verschillende doelgroepen, van jongeren tot nieuwsmijders, komen drie terugkerende behoeften naar voren:
- Cognitief: behoefte aan overzicht en begrip
Mensen willen geïnformeerd worden, maar ervaren tegelijkertijd een overload aan informatie. Veel mensen die zeggen nieuws te mijden, doen dat omdat het simpelweg te veel is. Zij zijn vaak geen afhakers, maar bewuste nieuwsconsumenten. “Ze kiezen juist wat ze wel en niet tot zich nemen.”
» Lees ook: Af en toe geen nieuws, is dat erg? ‘Mensen schamen zich er een beetje voor, maar het is niet ongezond’
Daarnaast speelt complexiteit een rol. Veel mensen ervaren nieuws als moeilijk te begrijpen. “Het is de taak van de journalistiek om óók het complexe toegankelijk te maken. Net zoals bij een IKEA-handleiding waarin je de lezer stap voor stap meeneemt in een verhaal of nieuwsbericht. Maak het behapbaar.”
- Affectief: behoefte aan herkenning en betrokkenheid
Een andere belangrijke reden waarom mensen afhaken, is dat ze zich niet herkennen in het nieuws. Ze voelen zich ‘buitenstaander’: het nieuws lijkt over een andere wereld te gaan dan hun eigen wereld.
Het gaat daarbij niet om persoonlijke verhalen, maar om relevantie. “Mensen willen zien hoe grote thema’s, van politiek tot klimaat of economie, hun eigen leven raakt. Zeker op lokaal niveau blijkt herkenning minstens zo belangrijk als informatie. Vaak krijgt iets pas waarde als het dichtbij gebeurt of in hun eigen leven relevant voelt. Als er een connectie is met hun eigen leefwereld.”
- Relationeel: behoefte aan verbinding en transparantie
Tot slot is er de behoefte aan een relatie met journalistiek. Mensen willen weten hoe nieuws tot stand komt, welke keuzes worden gemaakt en wie erachter zitten. Lokale Facebookgroepen worden veel genoemd als informatiebron. Niet omdat ze betrouwbaar zijn, dat weten gebruikers zelf ook, maar omdat ze relevant en interactief zijn.
Voor journalistiek ligt hier een kans: niet alleen informatie brengen, maar ook het gesprek faciliteren en duiding bieden. “Leg mij uit hoe je te werk gaat”, zegt Yael. “Mensen willen het gevoel hebben dat ze onderdeel zijn van het gesprek.” Transparantie en toegankelijkheid zijn belangrijk.
De journalist als facilitator
Die verschuiving vraagt iets van de rolopvatting van journalisten. Volgens Yael betekent het niet dat redacties volgens het principe ‘u vraagt, wij draaien’ moeten werken. Wel dat ze beter begrijpen wie hun verschillende ‘publieken’ zijn, en welke behoeften daar spelen.
Juist omdat mensen door zoveel verschillende bronnen navigeren, hebben ze behoefte aan iemand die helpt duiden en selecteren.
“De journalistiek is belangrijker dan ooit”, stelt ze. “Juist omdat mensen door zoveel verschillende bronnen navigeren, hebben ze behoefte aan iemand die helpt duiden en selecteren. De journalist als gids of facilitator, in plaats van als zender.”
Het gesprek van de dag faciliteren
Bij NU.nl krijgt die balans concreet vorm via NUjij, het reactieplatform van de site. NU.nl bereikt dagelijks miljoenen mensen en ziet het als haar taak om het gesprek rondom nieuws te faciliteren. Via NUjij komen elke dag zo’n 25.000 reacties binnen: inhoudelijke discussies over het nieuws, toevoegingen op artikelen en tips en vragen. Adjunct-hoofdredacteur Thomas Moerman vertelt hoe het platform een centrale rol speelt in de relatie met het publiek.
Met het sluiten van het platform verdween niet alleen het probleem, maar ook de waarde van het gesprek
Voorheen besloot NU.nl om de reactiemogelijkheid juist uit te schakelen, omdat discussies vaak ontspoorden en er veel ‘rotzooi’ binnenkwam. Thomas: “We dachten: waarom zouden we dat op ons platform willen? Maar daar kwamen we later op terug. Want met het sluiten van het platform verdween niet alleen het probleem, maar ook de waarde van het gesprek.”
Het publiek als bron
Sindsdien zet NU.nl bewust in op moderatie en begeleiding. Waar reacties vroeger vaak ontspoorden, wordt nu gestuurd op kwaliteit en nuance. “Je kunt het gesprek niet zomaar laten gebeuren”, legt Thomas uit. “Je moet het begeleiden, net zoals je dat in een live discussie zou doen. En we filteren en beoordelen alle reacties.”
Die aanpak levert meer op dan alleen interactie. Het platform wordt ook ingezet voor journalistiek werk, bijvoorbeeld bij het verzamelen van informatie of het signaleren van nieuwe verhalen. Het publiek fungeert daarmee niet alleen als gesprekspartner, maar ook als bron. “Een voorbeeld is het nieuwsbericht over een dode muis in een zak diepvriesgroenten. Door het gesprek open te stellen, kwamen meerdere soortgelijke meldingen binnen. Dat leidde tot verder onderzoek en uiteindelijk tot actie van de betreffende supermarktketen.”
Daarnaast zet NU.nl in op meer zichtbaarheid van de redactie. Auteurs worden duidelijker gepresenteerd op het platform. Ook worden er bijeenkomsten op de redactie georganiseerd waarin bezoekers in gesprek kunnen met journalisten. Dat draagt bij aan vertrouwen en maakt journalistiek menselijker.
Journalistiek terugbrengen naar de wijk
De Limburger kiest voor een persoonlijke, lokale aanpak. Journalist Monique Parren werkt in Heerlen-Noord aan het project Krant van de Buurvrouw, dat zich richt op een doelgroep die zich vaak niet aangesproken voelt door journalistiek. In deze wijk, een van de armste van Nederland, is het vertrouwen in journalistiek laag en wordt nieuws nauwelijks geconsumeerd. De redactie besloot daarom zelf de wijk in te gaan.
“We dachten heel naïef dat mensen wel zaten te wachten op journalistiek. Maar dat bleek niet zo te zijn”, vertelt Monique. “Veel bewoners ervaren journalistiek als iets dat niet over hen gaat en niet aansluit bij hun dagelijkse zorgen.”
We maken meer verhalen over wat écht belangrijk voor deze mensen is. Niet over, maar mét de inwoners
Die zorgen zijn vaak basaal: inkomen, werk, energie en gezondheid. Door daar aandacht aan te besteden, probeert de redactie het vertrouwen stap voor stap te herstellen. “We maken meer verhalen over wat écht belangrijk voor deze mensen is. Niet over, maar mét de inwoners. We komen dichter bij de mensen. En we zijn duidelijk en transparant over waarom we doen wat we doen, laten zien hoe journalistiek werkt. Dat helpt.”
Beginnen bij de jeugd
Een belangrijk onderdeel van het project is educatie. Op basisscholen werken kinderen uit groep 6, 7 en 8 actief mee aan het maken van nieuws. Ze leren bijvoorbeeld waar informatie vandaan komt, hoe je bronnen checkt en hoe nieuws wordt opgebouwd. Een bijzondere werkvorm is het maken van nepnieuws. Door zelf berichten te knippen, plakken en uit context te halen, ervaren kinderen hoe makkelijk informatie kan worden verdraaid. “Kinderen blijken vaak ontzettend geïnteresseerd in nieuws, kunnen hele slimme dingen zeggen over onderwerpen als de politiek of het klimaat. Dat is heel leuk om te zien.”
De Week van het Nieuws
De kennissessie maakt duidelijk dat nieuwswijsheid en publiekswijsheid onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Journalistiek kan het publiek niet alleen informeren, maar moet ook investeren in de relatie met dat publiek. Het moet zichtbaar zijn, luisteren en aansluiten bij wat er leeft.
Maar wat betekenen deze inzichten voor de dagelijkse praktijk? Van 18 tot en met 24 mei 2026 vindt de eerste editie van de Week van het Nieuws plaats, een initiatief van Netwerk Mediawijsheid, de RPO, het SvdJ en diverse betrokken partners. Een week om samen stil te staan bij vragen als: waarom bestaat nieuws? En wat betekent nieuws voor jou? In deze campagneweek worden redacties, bibliotheken en onderwijsinstellingen uitgenodigd om activiteiten te organiseren en het gesprek met hun publiek aan te gaan.
» Op Weekvanhetnieuws.nl lees je meer over de campagne
Reacties worden eerst goedgekeurd door de redactie.